Mikrodalga fırın yemeği nasıl ısıtıyor?

Mikrodalgaya bir tabak yemek koyuyorsun, birkaç dakika sonra çıkarıyorsun ve yemek sıcak. Ama içeride ne ateş var ne de kızaran bir rezistans. Peki o ısı nereden geliyor? Çoğu kişi mikrodalganın yemeği içten dışa pişirdiğini sanıyor. Aslında öyle değil: mikrodalga yemeğindeki su moleküllerini döndürüyor.

Her şey magnetronla başlıyor

Fırının içinde magnetron diye bir parça var. Görevi basit: prizden gelen elektriği mikrodalgalara çevirmek. Evdeki mikrodalga fırınlar yaklaşık 2,45 GHz, yani 2.450 MHz frekans kullanıyor. Bu dalgaların boyu da yaklaşık 12 cm.

Su molekülleri neden dönüyor?

Su molekülünün bir ucu hafif artı, öbür ucu hafif eksi yüklü. Mikrodalga ise yönü çok hızlı değişen bir elektrik alanı demek. Alan her yön değiştirdiğinde su molekülleri de onunla hizalanmak için dönüyor. Bir o yana, bir bu yana, saniyede milyarlarca kez.

Bu hareket ve moleküllerin birbirine çarpması yemeğin içinde ısıya dönüşüyor. Bu arada sadece su ısınmıyor; yağlar ve şekerler de ısınıyor, sadece daha az verimli.

Dalgalar neden dışarı kaçmıyor?

Fırının metal duvarları mikrodalgaları geri yansıtıyor. Kapıdaki ızgaraya hiç dikkat ettin mi? O delikler 12 cm'lik dalga boyundan çok daha küçük. Bu yüzden mikrodalgalar dışarı çıkamıyor ama görünür ışık geçiyor. Yemeğini camdan izleyebilmenin sırrı bu.

Döner tabak ne işe yarıyor?

Duvarlardan yansıyan dalgalar üst üste binip duran dalgalar oluşturuyor. Sonuç: fırının içinde sıcak ve soğuk noktalar. Çoğu fırında döner tabak olmasının nedeni bu. Tabak döndükçe yemeğin her yeri sırayla sıcak noktalardan geçiyor.

Kalın yemeğin ortası neden soğuk kalıyor?

Mikrodalgalar yemeğin içine sadece yaklaşık 1 ile 2,5 cm işliyor. Yani yemeği içten dışa pişirmiyor, tam tersine önce dış katmanı ısıtıyor. Ortası ise sıradan iletimle, yani ısının dış katmandan içeri yayılmasıyla ısınıyor. Kalın bir yemeğin dışı kaynarken ortasının soğuk kalması bundan.

Buz ise ayrı bir dert. Donmuş sudaki moleküller serbestçe dönemiyor, o yüzden buz kötü ısınıyor. Buz çözme modunun ara ara durması da bu yüzden: o aralarda ısı yemeğin içine yayılıyor.

Peki bu radyasyon tehlikeli mi?

Mikrodalgalar iyonlaştırıcı olmayan radyasyon. ABD'nin gıda ve ilaç kurumu FDA'ya göre yemeği radyoaktif yapmıyorlar. FDA, 1971'den beri mikrodalga fırınların üretimini ve sızıntı sınırlarını denetliyor.

İlk fırın 340 kilo geliyordu

Bu cihazı Raytheon şirketinde çalışan mühendis Percy Spencer geliştirdi. İlk ticari mikrodalga fırın Radarange, 1947'de çıktı. Yaklaşık 1,8 metre boyundaydı ve 340 kilo kadar geliyordu. Bugün tezgâhının köşesine sığan cihazın atası işte bu.

Bunun sana faydası ne?

Artık mikrodalganı biraz daha iyi tanıyorsun. Kalın bir yemeği ısıtırken arada bir bekle ya da karıştır ki ısı ortaya yayılsın. Donmuş bir şeyi çözerken buz çözme modunu kullan; o duraklamalar boşuna değil. Ve içinin rahat olsun: mikrodalgada ısıttığın yemek radyoaktif olmuyor.