Not Alma Yöntemleri: Cornell, Zettelkasten ve Diğerleri

Not alma yöntemleri, bilgiyi yalnızca kaydetmek yerine sonradan bulunabilir ve kullanılabilir hale getirmeni sağlayan yapılardır. En yaygın dört yöntem şunlardır: sayfayı not, ipucu ve özet alanlarına bölen Cornell yöntemi; başlık ve alt maddelerle ilerleyen taslak yöntemi; birbirine bağlı kısa notlardan oluşan Zettelkasten ve fikirleri merkezden dallandıran zihin haritası. Toplantılar için taslak, öğrenme için Cornell, uzun vadeli bilgi birikimi için Zettelkasten genellikle en iyi sonucu verir.

Not almanın asıl amacı

Çoğu not, yazıldıktan sonra bir daha açılmaz. Bunun nedeni genellikle notun "kopya" olarak alınmasıdır: konuşmacının ya da yazarın söylediklerini olduğu gibi aktarmak. İyi bir not ise üç işi birden yapar:

1. Anlamayı zorlar. Bilgiyi kendi cümlelerinle yazmak, onu gerçekten anlayıp anlamadığını gösterir.
2. Bulunabilir olur. Notun başlığı, etiketi ya da konumu, ona ihtiyaç duyduğunda kolayca ulaşmanı sağlar.
3. Eyleme bağlanır. Toplantı notundaki bir karar, bir göreve; okuma notundaki bir fikir, bir projeye dönüşür.

Aşağıdaki yöntemlerin her biri bu üç amaca farklı bir yoldan hizmet eder.

Cornell not alma yöntemi

1950'lerde Cornell Üniversitesi'nde Walter Pauk tarafından geliştirilen bu yöntem, sayfayı üç bölüme ayırır:

• Sağdaki geniş alan (notlar): Ders, toplantı ya da okuma sırasında aldığın notlar.
• Soldaki dar sütun (ipuçları): Not alma bittikten sonra, sağdaki notlarla ilgili anahtar kelimeler ve sorular.
• Alttaki alan (özet): Sayfanın tamamını iki üç cümleyle özetleyen kısım.

Yöntemin gücü, not almayı iki aşamaya ayırmasındadır. Önce yazarsın, sonra soldaki sütuna sorular ve alta özet ekleyerek notu işlersin. Tekrar ederken sağ tarafı kapatıp yalnızca soldaki sorulara bakarak cevapları hatırlamaya çalışırsın.

Örnek Cornell sayfası

İpuçları	Notlar
Müşteri kaybının ana nedeni?	Anket sonuçlarına göre en sık şikâyet: kurulum süresinin uzunluğu.
Hangi segment etkileniyor?	Küçük işletmeler, özellikle ilk üç ay.
Önerilen çözüm?	Hazır kurulum şablonları ve ilk hafta için rehberli oturum.

Özet: Müşteri kaybı büyük ölçüde küçük işletmelerde ilk aylardaki kurulum zorluğundan kaynaklanıyor; kurulum şablonları ve rehberli başlangıç önerildi.

Taslak (outline) yöntemi

En sezgisel yöntemdir: ana başlıklar solda, alt başlıklar ve ayrıntılar girintili olarak altında. Toplantılar, eğitimler ve yapılandırılmış sunumlar için idealdir, çünkü konuşmanın kendisi zaten bir yapıya sahiptir.

İyi bir taslak not için birkaç kural:

• Her başlık altında en fazla üç girinti düzeyi kullan.
• Kararları ve aksiyonları ayrı işaretle, örneğin "KARAR:" ve "AKSİYON:" önekleriyle.
• Tam cümle yerine anahtar ifadeler yaz; ama sonradan anlamayacağın kısaltmalardan kaçın.

Dijital not uygulamalarının çoğu taslak yapısını desteklediği için bu yöntem ekranda da rahat uygulanır.

Zettelkasten yöntemi

Zettelkasten, Almanca'da "not kutusu" anlamına gelir ve sosyolog Niklas Luhmann'ın kullandığı sistemle tanınır. Yöntem, uzun ve konuya göre gruplanmış notlar yerine, her biri tek bir fikri içeren kısa notlar yazmaya ve bu notları birbirine bağlamaya dayanır.

Temel ilkeler:

1. Bir not, bir fikir. Her not kendi başına anlaşılır olmalıdır.
2. Kendi cümlelerinle yaz. Alıntı değil, fikrin senin anladığın hali.
3. Notları birbirine bağla. Yeni bir not yazdığında, onunla ilişkili mevcut notlara bağlantı ver.
4. Kaynakları ayrı tut. Okuduğun kitap ya da makale için kısa bir kaynak notu yaz; fikir notları bu kaynağa atıf yapsın.

Zaman içinde bu bağlantılar bir ağ oluşturur ve yazı yazarken, sunum hazırlarken ya da bir problemi düşünürken, birbiriyle ilişkili fikirleri bir arada bulursun. Bağlantılı notları destekleyen dijital not araçları bu yöntemi uygulamayı kolaylaştırır.

Zettelkasten bir toplantı notu yöntemi değildir. Uzun vadede birikmesini istediğin bilgi, yani okumaların, öğrendiklerin ve kendi fikirlerin için uygundur. Başlangıçta haftada birkaç not yazmak yeterlidir; sistemin değeri not sayısından değil, notlar arasındaki bağlantıların zamanla çoğalmasından gelir.

Zihin haritası

Merkeze ana konuyu yazıp ilgili fikirleri dallar halinde çizdiğin görsel bir yöntemdir. Beyin fırtınası, bir projenin kapsamını çıkarmak ya da bir konunun parçalarını görmek için uygundur. Doğrusal olmayan düşünmeyi destekler, ama uzun ayrıntıları kaydetmek için pratik değildir. Zihin haritasını genellikle bir başlangıç aracı olarak kullanıp, ardından taslak ya da görev listesine dönüştürmek iyi sonuç verir.

Not alma yöntemleri karşılaştırması

Durum	Önerilen yöntem	Neden
Toplantı	Taslak	Gündeme paralel yapı, kararları ayırmak kolay
Eğitim, ders, sınav hazırlığı	Cornell	Tekrar ve kendini test etmeye uygun
Kitap ve makale okumaları	Zettelkasten	Fikirlerin zamanla birikip bağlanması
Beyin fırtınası, proje başlangıcı	Zihin haritası	İlişkileri görsel olarak görmek

Tek bir yönteme bağlı kalmak zorunda değilsin. Çoğu profesyonel toplantılar için taslak, okumalar için kısa bağlantılı notlar kullanır.

Yöntem seçerken bir soruyu da sor: bu notu kim okuyacak? Yalnızca kendin için aldığın notlarda kısaltmalar ve kişisel işaretler serbesttir. Ekip arkadaşlarınla paylaşacağın toplantı notlarında ise başkasının bağlam bilmeden anlayabileceği tam ifadeler kullanmak gerekir.

Dijital not düzeni için öneriler

• Tek bir gelen kutusu notu kullan. Hızlı fikirleri önce oraya yaz, gün sonunda doğru yere taşı.
• Tarih ve bağlam ekle. Toplantı notlarının başına tarih, katılımcılar ve konu yaz.
• Az sayıda klasör, tutarlı etiketler. Bulmayı arama ve etiketlere bırak.
• Haftalık işleme. Haftanın notlarını gözden geçirip aksiyonları görev listesine taşı.

Web'de okuduklarından not almak için blogumuzdaki web sayfası kaydetme ve web kırpma rehberine bakabilirsin. Weras Labs'in web vurgulama aracı Snap Notes şu anda geliştirme aşamasında.

Not alma kontrol listesi

• Notu kendi cümlelerimle yazdım.
• Başlık, tarih ve bağlam ekledim.
• Kararları ve aksiyonları ayrı işaretledim.
• Aksiyonları görev listesine taşıdım.
• Notu ilgili diğer notlarla bağladım ya da etiketledim.

Sonuç

Doğru not alma yöntemi, notun ne için kullanılacağına bağlıdır. Toplantılar için taslak, öğrenme için Cornell, uzun vadeli fikir birikimi için Zettelkasten ve başlangıç aşamaları için zihin haritası iyi çalışır. Hangi yöntemi seçersen seç, notlarını kendi cümlelerinle yaz ve düzenli olarak işle.