MR makinesi nasıl çalışır, içine demir girerse ne olur?

MR çekilmeye gittiğinde sana ilk söylenen şey hep aynıdır: saat, yüzük, anahtar, kemer… Üzerinde ne metal varsa çıkar. Peki neden? Çünkü içeri girdiğin oda aslında dev bir mıknatısın odası.

MR aslında dev bir mıknatıs

Hastanelerdeki MR cihazlarının çoğu 1,5 ya da 3 tesla gücünde bir manyetik alan kullanır. Bunu bir şeyle kıyaslayalım: Dünya'nın manyetik alanı yaklaşık 25 ile 65 mikrotesla arasında. Yani 1,5 teslalık bir cihaz, Dünya yüzeyindeki ortalama alandan kabaca 30.000 kat daha güçlü.

Bu gücü veren şey süper iletken bir sargı. Sargı, sıvı helyumla yaklaşık -269 °C'ye kadar soğutulur. İşin ilginç yanı, bu mıknatıs hep açıktır. İçeride hasta olmasa bile çalışmaya devam eder.

Görüntü nereden geliyor?

Vücudunun büyük kısmı su. MR, sudaki ve yağdaki hidrojen çekirdeklerini, yani protonları kullanır. Güçlü alanın içinde bu protonlar minik pusula iğneleri gibi aynı yöne dizilir.

Sonra cihaz radyo dalgası darbeleri gönderir. Bu darbeler protonları hizalarından çıkarır. Protonlar eski yerlerine dönerken zayıf bir radyo sinyali yayar ve cihaz bu sinyali kaydeder.

Peki cihaz sinyalin vücudun neresinden geldiğini nasıl biliyor? Gradyan bobinleri sayesinde. Bu bobinler alanı yerden yere biraz değiştirir, böylece her sinyalin nereden geldiği belli olur. MR'daki o yüksek tak tak sesi de bu bobinlerin açılıp kapanmasından gelir.

Bir de şunu bil: MR, röntgen ve tomografinin aksine X ışını ya da başka bir iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz.

İçeri demir girerse ne olur?

Asıl tehlike burada. Demir ve çelikten yapılmış eşyalar mıknatısa doğru çekilir ve yaklaştıkça bu çekim giderek artar. Sonunda eşya cihazın içine büyük bir hızla uçabilir. Buna mermi ya da füze etkisi deniyor.

Bunun acı örnekleri var. Temmuz 2001'de New York'ta altı yaşındaki Michael Colombini, içinde yattığı MR cihazına çelik bir oksijen tüpü çekilince hayatını kaybetti. Ocak 2018'de Mumbai'de bir adam, yanında metal bir oksijen tüpü taşırken MR cihazına çekildi ve öldü.

Neden mıknatısı kapatmıyorlar?

Akla gelen ilk soru bu. Ama mıknatısı acil bir durumda kapatmak, yani "quench" yapmak, sıvı helyumu kaynatıp uçurur ve cihazı hizmet dışı bırakır. Yani mıknatısı kapatmak, cihazı bir süreliğine kaybetmek demek.

Bugün senin için ne anlama geliyor?

Hastaneler bu yüzden MR odasına giren herkesi metal için tarar. Çekimden önce eşyalarını çıkarttırmaları boşuna değil. Bir dahaki çekimde saatini ve anahtarını bırakırken, odanın içinde hiç kapanmayan bir mıknatıs olduğunu hatırla. Hem de Dünya'nın manyetik alanından kat kat güçlü bir mıknatıs.