Beynimizin sadece yüzde 10'unu mu kullanıyoruz?

Beyninin sadece yüzde 10'unu kullandığını mutlaka duymuşsundur. Hatta geri kalanını açabilsen neler yapabileceğini anlatan filmler bile var. Kulağa hoş geliyor, değil mi? Ama beyin taramaları bambaşka bir şey söylüyor.

Efsane ne diyor?

Efsaneye göre insan beyninin sadece yüzde 10'unu kullanıyor. Geri kalanı boşta bekleyen, keşfedilmeyi bekleyen bir depo gibi. Bu fikir o kadar yaygın ki çoğu kişi sorgulamadan kabul ediyor.

Beyin taramaları ne gösteriyor?

Bugün beynin içine bakabiliyoruz. fMRI ve PET gibi taramalar, hangi bölgenin ne zaman çalıştığını gösteriyor. Sonuç çok net: gün boyunca beynin neredeyse bütün bölgeleri devreye giriyor. Hem de uykuda bile. Sen uyurken de beynin boş durmuyor.

Mayo Clinic'te çalışan nörolog John Henley de Scientific American'a bunu söyledi: bir gün boyunca beyninin neredeyse yüzde 100'ünü kullanıyorsun.

Bu arada her şeyin aynı anda çalıştığını düşünme. Beynin farklı bölgeleri farklı zamanlarda, farklı işler için devreye giriyor. Önemli olan, kullanılmayan büyük bir bölgenin olmaması.

Peki neden boşta olamaz?

İşin ilginç yanı enerji hesabında. Beyin vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 2'si kadar. Ama dinlenirken bile vücudun enerjisinin yaklaşık yüzde 20'sini harcıyor. Yani çok pahalı bir organ.

Şimdi düşün: evrim bu kadar enerji yakan bir organı neden büyük ölçüde boşta tutsun? Tutmazdı. Pahalı ama işe yaramayan bir yapı uzun süre ayakta kalmaz.

İnsan beyninde yaklaşık 86 milyar nöron var. Bu kadar hücrenin büyük bölümünün hiçbir işe yaramadan beklediğini düşünmek de bu yüzden pek mantıklı değil.

Hasar ne anlatıyor?

Bir başka kanıt da beyin hasarı. Beynin neredeyse hangi bölgesi zarar görse, küçük bir felçte bile, bir işlev kaybı oluyor. Eğer beynin büyük kısmı boşta olsaydı, çoğu hasar hiç fark edilmezdi. Ama gerçekte durum böyle değil.

Bu efsane nereden çıktı?

Kesin bir cevap yok. Efsanenin kaynağı belirsiz. En sık anılan iz, psikolog William James. James, insanların potansiyellerinin sadece bir kısmını kullandığını düşünüyordu. Bu fikir zamanla çarpıtılarak aktarıldı ve bir yerde "beynin yüzde 10'u" gibi bir sayıya dönüştü. Ama bunun tek ve kesin kaynak olduğunu söylemek mümkün değil.

Filmler efsaneyi nasıl yaşattı?

Efsane sinemada da sevildi. 2014 yapımı Lucy gibi filmler, beynin kullanılmayan kısmını açınca insanın olağanüstü güçler kazandığını anlattı. Bu tür hikâyeler eğlenceli ama bilimle bir ilgisi yok. Yine de efsanenin bugün hâlâ dolaşmasında payları büyük.

Bunun sana anlamı ne?

Beyninde açılmayı bekleyen gizli bir bölüm yok. Zaten beyninin neredeyse tamamını kullanıyorsun. Bu kötü bir haber değil, tam tersine: gün boyunca konuşurken, yürürken, düşünürken ve hatta uyurken bütün bir organ senin için çalışıyor. Bir dahaki sefere biri yüzde 10'dan bahsettiğinde, ona beyin taramalarını hatırlatabilirsin.