Dünyada kaç nükleer bomba var, bir savaş gerçekte ne yapardı?

Dünyada bugün on iki bine yakın nükleer başlık var. Bu sayıyı duyunca çoğumuzun aklına önce patlamalar geliyor: dev bir ışık, bir mantar bulutu, yıkılan bir şehir. Ama iklim bilimcilerine göre asıl tehlike patlamada değil, sonrasında başlıyor. Hem de bombaların düştüğü yerden çok uzakta, savaşla hiç ilgisi olmayan ülkelerde. Peki bir nükleer savaş gerçekte ne yapardı? Gel, çalışmaların ne dediğine adım adım bakalım.

Dünyada kaç nükleer başlık var?

Önce basit bir soruyla başlayalım. Silah stoklarını izleyen araştırma kurumu SIPRI, Ocak 2025 için dünyadaki toplam nükleer başlık sayısını yaklaşık 12.241 olarak tahmin etti. Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu, yani FAS, ve SIPRI'nin 2026 başı için tahmini ise yaklaşık 12.187. Yani bir yılda sayı biraz daha azalmış.

Ama bunların hepsi kullanıma hazır değil. Yaklaşık 9.700 başlık, kullanılabilecek askeri stoklarda duruyor. Gerisi emekli edilmiş ve sökülmeyi bekliyor. Yani bu sayının bir kısmı aslında depoda sırasını bekleyen eski silahlar.

Bu silahlar dokuz ülkenin elinde. Üstelik dağılım hiç dengeli değil: başlıkların %90'a yakını yalnızca iki ülkeye, Rusya ve ABD'ye ait. Geri kalan yedi ülkenin toplamı bile bu ikisinin yanında küçük kalıyor.

Soğuk Savaş'tan bugüne

On iki bin sana çok gibi gelebilir. Oysa bu sayı eskiden çok daha yüksekti. FAS'a göre 1986'da, Soğuk Savaş'ın zirvesinde, dünyada yaklaşık 70.000 nükleer başlık vardı. Yani sayı o günden bu yana ciddi biçimde düştü. Ama bilim insanlarının hesapları, bugünkü cephaneliğin bile dünyayı derinden sarsmaya yeteceğini gösteriyor. Bunu anlamak için önce tek bir bombaya bakmak gerekiyor.

Tek bir bomba: Hiroşima

Tek bir bombanın ne yapabileceğini anlamak için geçmişe dönmek gerekiyor. 6 Ağustos 1945'te Japonya'nın Hiroşima kentine yaklaşık 15 kiloton gücünde bir bomba atıldı. Tahminlere göre bu tek bomba, 1945'in sonuna kadar yaklaşık 140.000 kişinin ölümüne yol açtı. Bu sayı tek bir şehirden ve tek bir bombadan geliyor. Şimdi bunu, bugün depolarda duran binlerce başlıkla birlikte düşün.

Bu, bir şehrin yaşadığı felaketti. Ama iklim bilimcileri bugün başka bir soruya bakıyor: binlerce başlığın kullanıldığı bir savaş, bombaların hiç düşmediği ülkeleri nasıl etkilerdi?

Asıl tehlike: nükleer kış

Robock, Toon ve ekip arkadaşları gibi iklim bilimcileri bu soruyu yakından inceledi. Vardıkları sonuç şu: küresel ölçekte en büyük tehlike, yanan şehirlerden yükselen is.

Şehirler yanınca yükselen duman, içindeki is ile birlikte atmosferin üst katmanına, stratosfere kadar çıkıyor. Orada yağmur yok, isi yıkayıp yere indirecek bir şey yok. Bu yüzden is orada dünyanın etrafına yayılıyor ve güneş ışığını yıllarca engelliyor. Bilim insanları buna nükleer kış diyor.

İki savaş, iki senaryo

Peki etkisi ne kadar büyük olurdu? Bilim insanları bunu iki farklı savaş için ayrı ayrı hesapladı. Biri Hindistan ile Pakistan arasında büyük bir savaş, diğeri ABD ile Rusya arasında topyekûn bir savaş. Bu iki senaryonun sayılarını karıştırmamak önemli, çünkü aralarındaki fark çok büyük.

Hindistan-Pakistan senaryosu: Toon ve ekibinin 2019'da Science Advances dergisinde yayımlanan çalışmasına göre büyük bir Hindistan-Pakistan savaşı, doğrudan 50 ila 125 milyon kişiyi öldürebilir. Aynı çalışma, bu savaşın atmosfere 16 ila 36 milyon ton is salacağını tahmin ediyor.

ABD-Rusya senaryosu: Coupe ve ekibinin 2019'da JGR dergisinde yayımlanan çalışmasına göre topyekûn bir ABD-Rusya savaşı, atmosfere yaklaşık 150 milyon ton is salabilir. Bu kadar is, dünyanın ortalama yüzey sıcaklığını 8 °C'den (15 °F) fazla düşürebilir. Bu bir günlük hava değişimi değil, bütün gezegenin ortalamasında 8 dereceden fazla bir soğuma.

Soğuk tarlalar, boş sofralar

İşin en ağır kısmı soğuğun kendisi değil, tarlalara yaptığı. Bitkiler büyümek için güneşe ve sıcaklığa ihtiyaç duyar. Güneş ışığı azalıp hava soğuyunca, dünyanın dört bir yanındaki tarlalarda ürün azalıyor.

Xia ve ekibi, 2022'de Nature Food dergisinde bunun sofralara etkisini hesapladı. Buldukları şu: ABD-Rusya senaryosunda dünyadaki gıda kalorisi 3-4 yıl içinde yaklaşık %90 düşebilir. Bunu bir tabak yemek gibi düşün: on lokmadan dokuzu masadan kalkıyor.

Daha da düşündürücüsü, çalışılan en küçük senaryo. Sınırlı bir Hindistan-Pakistan savaşı bile, küresel ortalama kalori üretimini beş yıl içinde yaklaşık %7 azaltıyor. Yani dünyanın bir köşesindeki sınırlı bir savaş bile bütün dünyanın sofrasında hissediliyor.

Aynı çalışmanın tahminleri en ağır kısmı oluşturuyor: en büyük Hindistan-Pakistan senaryosundan sonra 2 milyardan fazla, topyekûn bir ABD-Rusya savaşından sonra ise 5 milyardan fazla insan açlık nedeniyle hayatını kaybedebilir. Bunlar kesin sonuçlar değil, modellerin tahminleri. Ama hepsi aynı yönü gösteriyor.

Peki gezegen yok olur mu?

Hayır. Nükleer silahların dünyayı yok edeceği sık duyulan bir abartı. Gezegenin kendisi yok olmazdı; Dünya yerinde kalırdı. Çalışmaların asıl söylediği başka: iklim ve gıda çöküşü, bombalardan çok uzaktaki neredeyse her ülkeyi etkilerdi.

Bugün bu ne anlama geliyor?

En baştaki soruya dönelim: bir nükleer savaş gerçekte ne yapardı? Çalışmalara göre etkisi sadece bombaların düştüğü şehirlerde kalmazdı. Gökyüzünü kaplayan is, soğuyan hava ve küçülen hasat; nerede yaşarsan yaşa, senin sofrana da ulaşırdı. Bugün dünyada on iki bine yakın başlık olduğunu bilmek, bu yüzden sadece bir sayı değil. Neden hepimizi ilgilendirdiğinin de cevabı.