Bir gece başını kaldırıp baktığını düşün: Ay yok. Bu tamamen bir düşünce deneyi; Ay bir anda ortadan kaybolamaz. Ama bu soruyu sormak, Ay'ın bizim için ne kadar çok iş yaptığını görmenin en iyi yolu. Çünkü Ay giderse, denizdeki gelgitlerin yarısından fazlası da onunla giderdi.
Gelgitleri asıl Ay yapar
Ay bize ortalama 384.400 kilometre uzakta. Bu kadar uzakta olmasına rağmen okyanusları çeken asıl güç o. Güneş de gelgit yapar, ama Güneş'in gelgit gücü Ay'ınkinin yaklaşık yüzde 46'sı kadar.
Peki Ay kaybolsa ne olur? Gelgitler tamamen bitmez, çünkü Güneş'in yaptığı daha küçük gelgitler kalır. Ama bugünkü boylarının yarısından da azına inerler. Sahildeki su çizgisi o kadar ileri gidip gelmez; deniz kıyıda çok daha az oynar.
Geceler çok daha karanlık olurdu
Ay kendi ışığını üretmez. Gece gördüğün o gümüş renkli ışık aslında Ay'ın yüzeyinden bize yansıyan güneş ışığı. Ay olmasa bu yansıma da olmaz. Dolunaylı geceler diye bir şey kalmaz; geceler çok daha karanlık geçer.
Hayvanların takvimi bozulurdu
Bunu en çok fark edecek olanlar biz değil, hayvanlar olurdu. Pek çok canlı davranışını ay ışığına ve gelgitlere göre zamanlıyor. Mercanların toplu yumurtlaması bunun en bilinen örneği: aynı resifteki mercanlar yumurtalarını neredeyse aynı anda bırakır ve bu zamanlamada ay ışığı önemli bir işaret. Bazı deniz kaplumbağaları ve yengeçlerin ritimleri de Ay'a ve gelgitlere bağlı. Ay gidince bu doğal takvim de kaybolurdu.
Asıl büyük etki: mevsimler
Dünya'nın ekseni yaklaşık 23,4 derece eğik. Mevsimleri bu eğim yapar: yılın bir kısmında yarım küremiz Güneş'e daha çok döner, bir kısmında daha az. Ay'ın çekimi bu eğimin sabit kalmasına yardım ediyor.
Gök bilimci Laskar ve ekibinin 1993'te Nature dergisinde yayımladığı bir çalışma, Ay olmasaydı Dünya'nın eğiminin çok daha geniş bir aralıkta değişebileceğini buldu. Bu da iklimleri değiştirirdi. Ama hemen değil: böyle bir değişim bir insan ömründe değil, milyonlarca yılda olurdu. Yani Dünya ne bir gecede ters döner ne de yörüngesinden çıkar.
Peki bugün bunun anlamı ne?
Ay kaybolmayacak, ama yerinde de durmuyor. Apollo astronotlarının Ay'a bıraktığı aynalara Dünya'dan lazer gönderiliyor ve ışığın dönüş süresi ölçülüyor. Bu ölçümler Ay'ın her yıl yaklaşık 3,8 santim uzaklaştığını gösteriyor. Yani Ay'la aramızdaki mesafe her yıl biraz daha açılıyor. Bir dahaki sefere dolunaya baktığında, onun gelgitleri, geceleri ve mevsimleri sessizce nasıl yönettiğini hatırla.
Kaynaklar:NASA - Tides,NASA - Earth's Moon,Laskar, Joutel & Robutel 1993, Nature - Stabilization of the Earth's obliquity by the Moon,Wikipedia - Lunar Laser Ranging experiments
Weras Labs'ten
Bu konuda sana yardımcı olabiliriz
Okuduğun konuyu işletmen için çalışan bir ürüne dönüştürüyoruz. Kodu yazan kişiyle konuşursun; fiyat ve süre baştan net.
Sıkça sorulan sorular
Ay kaybolursa gelgitler tamamen biter mi?
Hayır. Gelgitleri çoğunlukla Ay yapar, ama Güneş de gelgit yapar. Güneş'in gelgit gücü Ay'ınkinin yaklaşık yüzde 46'sı kadar olduğu için, Ay olmasa gelgitler bugünkü boyunun yarısından da azına iner ama kaybolmaz.
Ay olmasa mevsimler değişir mi?
Uzun vadede evet. Dünya'nın ekseni yaklaşık 23,4 derece eğik ve Ay'ın çekimi bu eğimi sabit tutmaya yardım ediyor. Laskar ve ekibinin 1993 tarihli Nature çalışmasına göre Ay olmasa eğim milyonlarca yıl içinde çok daha geniş bir aralıkta değişebilir ve bu iklimleri değiştirirdi.
Ay Dünya'dan uzaklaşıyor mu?
Evet. Apollo astronotlarının Ay'a bıraktığı aynalara gönderilen lazerlerle yapılan ölçümler, ortalama 384.400 kilometre uzaktaki Ay'ın her yıl yaklaşık 3,8 santim uzaklaştığını gösteriyor.
Yazar hakkında

Habip Dayan
Weras Labs kurucusu
Habip Dayan, profesyoneller ve ekipler için yazılım ürünleri geliştiren Weras Labs'in kurucusu. 2018'den bu yana yazılım geliştiriyor; yapay zekâ, bulut mimarisi ve ürün tasarımı üzerine yazıyor.
Yorumlar
Saygılı ol; reklam ve kişisel veri paylaşma. Kurallara uymayan yorumlar silinir.



