Sabah kalktın, bütün gün ayaktaydın ve gece yarısını geçtin. Kendini biraz yorgun hissediyorsun, o kadar. Ama beynin için durum daha ciddi. Yaklaşık 18 saat uyanık kalınca tepkilerin, kanında yüzde 0,05 alkol olan biri kadar bozuluyor. 24 saati bulduğunda bu, yaklaşık yüzde 0,10 alkole denk geliyor. Bu rakamlar CDC ve NIOSH'a ait, Sleep Foundation da onları aktarıyor.
Yani hiç içmeden, sadece uyumayarak içkili biri gibi olabiliyorsun. Peki insan bunu ne kadar sürdürebilir?
Bir lise öğrencisinin deneyi
Bu sorunun bilinen en iyi cevabı bir bilim insanından değil, bir lise öğrencisinden geliyor. Adı Randy Gardner. 17 yaşında ve San Diego'da yaşıyor. Lisedeki bilim fuarı için bir proje hazırlıyor ve konusu çok basit: Uyumadan ne kadar dayanabilirim?
Deney Aralık 1963'te başlıyor ve Ocak 1964'te bitiyor. Gardner yaklaşık 264 saat, yani 11 gün boyunca uyumuyor. Bu, bilim insanlarının gözlemlediği en uzun uykusuzluk süresi. Gözlemlediği diyoruz, çünkü işin bir kısmını Stanford Üniversitesi'nden uyku araştırmacısı William Dement takip ediyor.
11 günde ona neler oldu?
Gardner ayakta kaldı ama eskisi gibi değildi. Günler geçtikçe dikkatini toplamakta zorlandı. Hafızası aksamaya başladı. Ruh hali değişti. Bir süre sonra halüsinasyonlar gördü, yani olmayan şeyleri gerçek sandı.
Kısacası uyanık kalmak mümkündü. Ama beyin bunun bedelini adım adım ödedi.
Fark etmediğin küçük uykular
İşin belki en sinsi yanı şu: Uykusuz kalan insanlar "mikro uyku" denen kısa kopmalar yaşıyor. Beyin birkaç saniyeliğine kendini kapatıyor. Çoğu zaman da kişi bunu fark etmiyor.
Masada otururken bu sadece tuhaf bir an olabilir. Ama direksiyon başında birkaç saniye çok uzun bir süre. Uykusuz araç kullanmanın alkollü araç kullanmakla kıyaslanmasının nedeni de bu.
Deney bitince ne oldu?
Deneyin sonunda Gardner yaklaşık 14 saat uyudu ve toparlandı. Ama hikâye orada bitmedi. Sonradan uzun süren bir uykusuzluk yaşadığını anlattı.
Bu rekoru kırmaya çalışmak ise artık bir işe yaramıyor. Guinness Rekorlar Kitabı, sağlık riskleri yüzünden uykusuzluk rekorlarını kabul etmeyi bıraktı.
Peki insan uykusuzluktan ölür mü?
Bunun dürüst cevabı şu: Sağlıklı bir insanın kaç gün dayanabileceğini gösteren güvenilir bir veri yok. Kimse bunu ölçmedi, ölçmesi de doğru olmazdı. Bildiğimiz şey, zararın çok daha erken başladığı. Bir gece bile yetiyor.
Bugün senin için ne anlama geliyor?
Gardner'ın 264 saati bir dayanıklılık hikâyesi gibi anlatılır. Aslında bir uyarı. Çünkü asıl ilginç rakam 264 değil, 18. Sıradan uzun bir günün sonunda bile beynin içkili gibi tepki vermeye başlıyor.
Yetişkinlere genellikle gecede en az 7 saat uyumaları öneriliyor. Geç saate kalan işi, uzun yolu ya da önemli kararı mümkünse sabaha bırak. Bunu denemeye de kalkma. Uyku boşa geçen zaman değil, beyninin ertesi gün düzgün çalışmasının şartı.
Kaynaklar:NPR - Lessons from sleeplessness: the 60th anniversary of Randy Gardner's record,Wikipedia - Randy Gardner sleep deprivation experiment,Sleep Foundation - Drowsy driving vs drunk driving,CDC/NIOSH - Work hour training for nurses (sleep and impairment)
Weras Labs'ten
Bu konuda sana yardımcı olabiliriz
Okuduğun konuyu işletmen için çalışan bir ürüne dönüştürüyoruz. Kodu yazan kişiyle konuşursun; fiyat ve süre baştan net.
Sıkça sorulan sorular
İnsan en fazla kaç saat uykusuz kalabildi?
Bilim insanlarının gözlemlediği en uzun süre yaklaşık 264 saat, yani 11 gün. Bunu 17 yaşındaki Randy Gardner, Aralık 1963 ile Ocak 1964 arasında San Diego'da bir bilim fuarı projesi için yaptı.
Uykusuzluk gerçekten alkol gibi mi etkiler?
Evet, tepkiler benzer şekilde bozuluyor. Yaklaşık 18 saat uyanık kalmak kanda yüzde 0,05 alkole, 24 saat ise yaklaşık yüzde 0,10 alkole denk bir bozulma yaratıyor.
Guinness uykusuzluk rekorunu neden kabul etmiyor?
Sağlık riskleri yüzünden. Guinness Rekorlar Kitabı uykusuzluk rekorlarını kabul etmeyi bıraktı. Yetişkinlere genellikle gecede en az 7 saat uyku öneriliyor.
Yazar hakkında

Habip Dayan
Weras Labs kurucusu
Habip Dayan, profesyoneller ve ekipler için yazılım ürünleri geliştiren Weras Labs'in kurucusu. 2018'den bu yana yazılım geliştiriyor; yapay zekâ, bulut mimarisi ve ürün tasarımı üzerine yazıyor.
Yorumlar
Saygılı ol; reklam ve kişisel veri paylaşma. Kurallara uymayan yorumlar silinir.



